Плошча Свабоды, 8

Адрас сучасны: Плошча Свабоды, 8

Адрас гістарычны: квартал № 15, участак 12 | Plac Ratuszowy, 8 | плошча Маршалка Ю. Пілсудскага, 8 | Маршалплац, 8

Год пабудовы: 1930 г.

Архітэктар: афіцыйна — Сінкевіч Мікалай Аляксандравіч, аднак з архітэктурай асаблівасцяў вынікае, што архітэктарам быў Катовіч Мікалай Іванавіч

Гісторыя дома, цікавосткі

Дом № 8 — частка гістарычнага квартала № 15. Вядома, што на ўчастку №15-12 у 1900 годзе знаходзіўся П-вобразны двухпавярховы каменны дом, накрыты двухсхільным дахам, пакрыццё — фальцевая дахавая сталь. Будынак быў падарваны пры адступленні расейскімі вайскамі ў жніўні 1915 года. Пасля вайны ўчастак з зруйнаваным жылым дамам належаў Кілінскім Лазару і Хае, якія жылі ў горадзе Тэрэспалі па вул. Шасэйная, 32-а.

Магістрат Брэста-над-Бугам неаднаразова прадпісваў Кілінскім прыбраць участак. У апошнім загадзе гаворыцца, што прадпісанне ад 28 лютага 1928 года не выканана, таму разборка руін пачнецца 16 лістапада 1928 года з дапамогай магістрата, але за кошт уладальнікаў.

Новы будынак быў уведзены ў эксплуатацыю 23 студзеня 1930 г., што пацвярджае даведка Гарадскога кіравання Брэста-над-Бугам ад 14 снежня 1934 года. Даведка, падпісаная Віцэ Прэзідэнтам Х. Мастбаумам, сведчыць, што ўвесь дом выкарыстоўваўся пад жыллё, агульная плошча — 588.00 м2, «кубатура» — 2057.00 м3, плошча забудовы — 433.00 м2.

Частку будынка перад Першай сусветнай вайной арандаваў лекар Бягун А.М. 2 студзеня 1940 года рэнтгенапарат А.М. Бягуна быў нацыяналізаваны і перададзены гарадскому аддзелу па ахове здароўя, а 15 студзеня муніцыпалізавалі і сам будынак Кілінскіх. Выкарыстанне будынка падчас другой сусветнай вайны не высветлена. 27 лістапада 1951 года рашэннем гарвыканкама будынак перададзены гарадскому аддзелу па ахове здароўя пад санітарна-эпідэміялагічную станцыю. З 12 жніўня 1996 года ў будынку размяшчаўся Брэсцкі гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. З 2003 года — лабараторны корпус Брэсцкага абласнога цэнтра гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя.

Афіцыйна праект новага будынка распрацаваны вядомым брэсцкім архітэктарам Мікалаем Сінкевічам (начальнік БТІ г. Брэста (1939-1941), у гады фашысцкай акупацыі в.а. галоўнага архітэктара Брэст-Літоўска (з 1941), прыватны архітэктар (1942-1944). Аднак стылістычныя асаблівасці будынка, графіка і падача чарцяжоў праекта даюць поўную падставу меркаваць, што будынак пабудаваны па праекце Мікалая Катовіча, вядомага пецярбургскага архітэктара, у 1928-1932 гадах галоўнага архітэктара Брэста-над-Бугам. Прычына ананімнасці відаць у тым, што як чыноўнік магістрата, Мікалай Катовіч не хацеў афішаваць сваю прыватную практыку.

 

 

Крыніца фота: Алег Малейка

Дом № 8 — частка гістарычнага квартала № 15. Да сярэдзіны XIX стагоддзя кожны квартал Брэст-Літоўска меў свой парадкавы нумар. 15 квартал быў абмежаваны вуліцамі: Паліцэйская (Савецкая), Сярэдняя (Гогаля), Збірагоўская (Будзёнага) і Ратушнай, Думскай плошчай (плошча Свабоды). Паштовым адрасам у той час з’яўляліся нумар квартала і ўчастка або назва вуліцы і прозвішча ўладальніка дома. Дом № 8 знаходзіўся на ўчастку № 12. Звыклая нумарацыя дамоў з’явілася ў Брэсце толькі ў 1921 годзе, калі горад увайшоў у склад адроджанай Другой Рэчы Паспалітай.

4 травеня 1895 года вялікі пажар знішчыў амаль усю цэнтральную частку горада, тады згарэла 1228 дамоў. Пасля гэтага пажару Брэст-Літоўск будаваўся практычна зноўку. Разбіўка кварталаў на ўчасткі захавалася першапачатковай, архітэктура новай каменнай забудовы шмат у чым адрознівалася ад аблічча ранейшых будынкаў XIX стагоддзя. У цэнтры горада забудова была каменнай. 1-3 павярховыя будынкі будаваліся шчыльна адзін да аднаго, ствараючы суцэльны фронт вулічных фасадаў, якія мелі разнастайны дэкор. Злучэнне розных прыёмаў пластычнага рашэння фасадаў надавала вуліцам непаўторную маляўнічасць. Шчыльнасць забудовы вызначыла развіццё ўчастка ўнутр квартала, у выніку чаго забудова ў глыбіні квартала часцяком атрымлівала складаную ў плане канфігурацыю. Дваровыя фасады, як правіла, мелі больш стрыманы дэкор, а то і зусім не ўпрыгожваліся.

28 красавіка 1901 гады горад спасціг другі буйны пажар. Аднак, гэты пажар закрануў, у асноўным перыферыйную драўляную, застрахаваную забудову і гэтым хутчэй спрыяў будаўніцтву ў горадзе каменных будынкаў, чым збядненню гараджан.

У гады Першай Сусветнай вайны квартал №15 быў зруйнаваны на 70%.

У 1921 году горад увайшоў у склад Другой Рэчы Паспалітай. У рамках адраджэнні гарадоў Усходніх ваяводстваў з агульнай сумы ў 180 млн. злотых, выдзеленых на крэдытна-будаўнічую кампанію, на Брэст-над-Бугам прыйшлося 63 386 280 злотых. Да 1929 г. у горадзе было адноўлена 725 дамоў. Пры аднаўленні з прычыны недастатковасці сродкаў або па іншых прычынах будынкі гублялі ў большай ступені свой першапачатковы архітэктурны дэкор. Частка будынкаў была перабудавана: надбудаваны паверх, выкананы прыбудовы, лакуны былі запоўненыя будынкамі у архітэктурных стылях характэрных для адроджанай Польшчы. У пачатку 1920-х — гэта эклектыка, неакласіцызм, мадэрн; таксама ў пачатку 1920-х і 1930-х — польскі нацыянальны сядзібны і закапанскі стылі; з канца 1920-х — функцыяналізм.

Квартал №15, які сфармаваўся да 1939 г., без істотных змен дайшоў да канца ХХ стагоддзя. У міжваенны перыяд яго абмяжоўвалі вуліцы: Дамброўскага (Савецкая), Касцюшка (Гогаля), Лістоўскага (Будзёнага) і Плац Пілсудскага (плошча Свабоды). Сучасныя назвы вуліцы атрымалі ў 1940. У 1941-44, у перыяд фашысцкай акупацыі вуліцы былі пераназваныя: Генералштрассе (Савецкая), Миттлаллее (Гогаля), Театерштрассе (Будзёнага), Маршалплац (пл.Свабоды).

Архітэктурнае апісанне

Будынак мае адметныя рысы пераходу ад позняга класіцызму да канструктывізму. Будынак уяўляе сабой двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны аб’ём накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад сіметрычны. Фасадная сцяна рытмічна прарэзанa высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Рытм фасаду надаюць плоскія лапаткі, якія аб’ядноўваюць па два акна кожнага з паверхаў. Галоўны ўваход вылучаны двума лапаткамі, на якія абапіраецца суцэльны прастакутны атык. На другім паверсе сіметрычна размешчаны два балконы з каванай канструктывісцкай агароджай. Фасад завершаны прафіляваным антаблементам. Архітэктурнае аздабленне будынка сціплае. Цалкам захаваліся ў здавальняючым стане аўтэнтычныя сталярныя вырабы і ўнутраныя аканіцы, рашотка лесвічнай клеткі.

Па праекце на месцы параднага ўваходу павінен быў знаходзіцца скразны праезд ва ўнутраны двор. У цэлым фасады будынка не зведалі змен.

Крыніца: Уласюк Мікалай Мікалаевіч ст.

 

Help us improve the translation for your language

You can change any text by clicking on (press Enter after changing)